Bir lise öğrencisi mahallesindeki yaşlılar için WhatsApp’tan alışveriş listesi topluyor. Bir üniversite kulübü bağış kampanyasını Instagram’dan yürütüyor. Bir gönüllü, hiç gitmediği bir şehrin deprem verisini evinden haritalıyor.
Bunların hepsi gönüllülük. Hepsi dijital. Peki bu iş literatürde nerede duruyor?
Cevabı merak ettiğim için 2006-2026 arasında Web of Science’ta yayımlanmış 310 çalışmayı tek bir haritada topladım. Sonuç beklediğim gibi çıkmadı.
Dijital her yerde, ama hiçbir yerde kendi başına değil
Dijital teknoloji bu literatürün neredeyse tamamına sinmiş durumda. Sosyal medya, çevrimiçi platformlar, uygulamalar, veri araçları: hepsi var. Ama “dijital gönüllülük” diye tutarlı, kendi içine kapanan bir araştırma alanı yok.
Dijitalle ilgili terimler dört ayrı kümeye dağılmış: yurttaşlık gelişimi, sosyal medya, kapsayıcılık ve topluma hizmet uygulamaları. Yani dijital, alanın bir konusu değil; her konunun içinden geçen bir zemin. Bunun bir sonucu var: dijital gönüllülüğü doğrudan çalışmak isteyen bir araştırmacının tutunacağı yerleşik bir literatür kümesi bulunmuyor.
Alanın omurgası gönüllülük değil
İkinci sürpriz buydu. 310 çalışmanın örgütlendiği ana çerçeve gönüllülüğün kendisi değil, service-learning yani dersle topluma hizmeti birleştiren öğretim yaklaşımı. Gönüllülük haritada görünüyor, ama ne merkezde ne de bağımsız.
Bu, alanın okulun etrafında kurulduğu anlamına geliyor. Okul dışında, kendiliğinden, dijital araçlarla örgütlenen gönüllülük ise haritanın ince kalan bölgesinde.
Haritanın coğrafyası da dar
310 çalışmanın 122’si ABD, 41’i Çin kaynaklı. Türkiye’den beş çalışma var. Analiz İngilizce yayınlarla ve tek veri tabanıyla sınırlı olduğu için bu tablo alanın kendisinden çok, alanın nereden görüldüğünü anlatıyor. Yine de soru duruyor: gençlerin dijital toplum katkısı hakkında bildiklerimizin neredeyse yarısı iki ülkeden geliyorsa, geri kalanı ne zaman konuşacağız?
Sınırı baştan çizdim
Bir not: bu harita bilinçli olarak siyasal katılımı dışarıda bıraktı. Oy vermek, protesto etmek, kampanya yürütmek başka sorular soruyor. “Yurttaş katılımı” kavramı o kadar esnek ki, her şeyi içine alınca hiçbir şeyi anlatmıyor. O yüzden yalnızca başkasının yararına yapılan işi haritaladım ve bu sınırı makalede açıkça yazdım.
Yöntemin tamamı, arama dizileri, kodlar ve dışlanan kayıtların listesi açık erişimde. İsteyen haritayı yeniden çizebilir, sınırı başka yere koyabilir.
Makale: Büber-Kaya, H. (2026). Mapping digitally mediated youth community-benefit engagement: a bibliometric analysis of volunteering, service-learning and digital civic participation [version 1; peer review: awaiting peer review]. Open Research Europe, 6:291. 🔗 https://doi.org/10.12688/openreseurope.24642.1
Veri ve kod: https://doi.org/10.5281/zenodo.21433892
Open Research Europe önce yayımlar, sonra açık hakemlik yürütür. Bu makale şu anda hakem değerlendirmesini beklemektedir; hakem raporları makalenin yanında herkese açık olarak yayımlanacaktır.
Çalışma COST Action CA23114 (RELINK²) desteğiyle yürütülmüştür.